به گزارش خبرگزاری مجله آرونو، دوران کودکی برای خانوادهها همواره با نگرانی درباره سلامت و بیماری همراه بوده است، اما در گذشته بسیاری از بیماریهایی که امروز قابل پیشگیری هستند، میتوانستند مسیر زندگی یک کودک را بهکلی تغییر دهند. بیماریهای عفونی در میان مهمترین تهدیدهای سلامت کودکان قرار داشتند و خانوادهها گاهی با پیامدهایی روبهرو میشدند که امروزه به لطف پیشرفت پزشکی و بهداشت عمومی، بسیار کمتر دیده میشود.
تحول در وضعیت سلامت کودکان تنها حاصل درمان بهتر بیماریها نبود، بلکه پیشگیری نیز نقشی تعیینکننده در این مسیر پیدا کرد. واکسیناسیون با ایجاد آمادگی در سیستم ایمنی، این امکان را فراهم کرد که بدن پیش از رویارویی جدی با یک عامل بیماریزا، شناخت لازم برای مقابله با آن را داشته باشد و به این ترتیب، پزشکی توانست بهجای آنکه تنها پس از بروز بیماری وارد عمل شود، بخشی از مسیر بیماری را پیش از آغاز متوقف کند.
اهمیت این دستاورد زمانی بیشتر روشن میشود که بدانیم واکسنها در طول زمان از مقابله با تعداد محدودی از بیماریهای خطرناک فراتر رفته و برای بیماریهای متعدد، امکان پیشگیری ایجاد کرده است و تفاوت برنامههای واکسیناسیون کشورها نیز نشان میدهد که سیاستهای سلامت عمومی، شرایط بیماریها و امکانات نظامهای بهداشتی در تعیین واکسنهای مورد استفاده نقش دارند، با این حال، اصل مشترک، کاهش خطر ابتلا و پیامدهای جدی بیماریهای عفونی است.
شناخت سازوکار واکسن میتواند نگاه دقیقتری نسبت به اهمیت آن ایجاد کند. واکسن قرار نیست بدن را به بیماری واقعی مبتلا کند، بلکه با معرفی کنترلشده بخشی از عامل بیماریزا یا ساختاری مرتبط با آن، سیستم ایمنی را برای شناسایی و مقابله آماده میسازد. در واقع، واکسیناسیون فرصتی است تا بدن پیش از مقابله واقعی، تجربهای ایمن از شناخت عامل بیماری داشته باشد و در زمان رویارویی با بیماری، واکنش مؤثرتری نشان دهد.
واکسیناسیون کودکان؛ روایت یک تحول بزرگ پزشکی
سید ناصرالدین مصطفوی، فوق تخصص بیماریهای عفونی کودکان در گفتوگو با خبرنگار مجله آرونو با بیان اینکه واکسن یکی از مهمترین و در واقع یکی از معجزات پزشکی است که توانسته میزان مرگومیر ناشی از بیماریهای عفونی را به شکل بسیار چشمگیری کاهش دهد، اظهار کرد: در گذشته، بسیاری از بیماریهایی که امروزه برای آنها واکسن در دسترس داریم، جزو شایعترین علل مرگ کودکان بودند و مرگومیر بسیار بالایی ایجاد میکردند.
وی با بیان اینکه در گذشته در بسیاری از خانوادهها تعداد زیادی از فرزندان بهدلیل بیماریهای عفونی جان خود را از دست میدادند، افزود: با پیشرفت بهداشت و بهویژه گسترش واکسیناسیون، وضعیت به شکل بسیار متفاوتی تغییر کرده است و امروزه مرگومیر کودکان سالم بهویژه در سنین زیر پنج سال، بسیار نادر شده است.
فوق تخصص بیماریهای عفونی کودکان با بیان اینکه بخش قابل توجهی از موارد مرگومیر فعلی در کودکان زیر پنج سال مربوط به کودکانی است که با بیماریهای ژنتیکی خاص یا نارساییهای شدید قلبی، تنفسی و کبدی متولد میشوند و برخی از این بیماریها نیز قابل درمان نیستند، تصریح کرد: در کودکان سالم، یکی از مهمترین عواملی که توانسته مرگومیر ناشی از بیماریهای عفونی را به حدود صفر برساند، واکسیناسیون است.
واکسن چگونه بدن را در برابر بیماری و عوامل عفونی ایمن میکند؟
مصطفوی ادامه داد: در ابتدا واکسنها برای مقابله با شش بیماری کشنده اصلی تولید شدند، اما به مرور زمان تعداد بیماریهایی که برای آنها واکسن تولید شده، افزایش پیدا کرده است و امروزه واکسنها میتوانند از ابتلا به حدود ۲۳ تا ۲۴ بیماری مختلف پیشگیری کنند، البته تعداد واکسنهایی که در برنامههای ملی کشورهای مختلف استفاده میشود با یکدیگر متفاوت است و در کشور نیز تعدادی از این واکسنها در برنامه واکسیناسیون قرار دارند.
وی با بیان اینکه مکانیسم کلی واکسن به این صورت است که مادهای از میکروب یا عامل بیماریزا، به شکلی که بتواند سیستم ایمنی را تحریک کند، اما بیماری واقعی ایجاد نکند، وارد بدن میشود، گفت: در نتیجه، سیستم ایمنی با عامل بیماری آشنا میشود و آمادگی پیدا میکند که در صورت رویارویی واقعی با آن، سریعتر و مؤثرتر واکنش نشان دهد.
فوق تخصص بیماریهای عفونی کودکان اضافه کرد: در گذشته، فرد ممکن بود خودش به بیماری عفونی مبتلا شود و اگر از بیماری جان سالم به در میبرد، در بسیاری از موارد نسبت به آن بیماری ایمنی پیدا میکرد، اما واکسیناسیون این مسیر را دور میزند و بدون اینکه فرد مجبور باشد بیماری را تجربه کند و خطر عوارض آن را پشتسر بگذارد، سیستم ایمنی او آموزش داده و در برابر بیماری آماده میشود.
واکسیناسیون یکی از نمونههای روشن تغییر رویکرد پزشکی از درمان بیماری به پیشگیری از آن است. در این مسیر، هدف تنها کاهش تعداد مبتلایان نیست، بلکه جلوگیری از عوارض شدید و پیامدهایی است که برخی بیماریهای عفونی میتوانند برای کودکان ایجاد کنند. کاهش چشمگیر خطر بیماریهای قابل پیشگیری، نتیجه سالها پیشرفت علمی، توسعه بهداشت و گسترش برنامههای واکسیناسیون بوده است.
اهمیت واکسن زمانی بیشتر آشکار میشود که نقش آن را در آموزش سیستم ایمنی در نظر بگیریم. بدن برای مقابله با عوامل بیماریزا به شناخت و آمادگی نیاز دارد و واکسن این فرصت را بدون تحمیل خطرات بیماری واقعی فراهم میکند و به بیان ساده، سیستم ایمنی پیش از مواجهه جدی با عامل بیماری، برای شناسایی و پاسخ مناسب به آن آماده میشود.
گسترش واکسیناسیون نشان میدهد که حفاظت از سلامت کودکان تنها به مراقبتهای فردی محدود نیست و به تصمیمها و سیاستهای سلامت عمومی نیز وابسته است. هرچه پیشگیری هدفمندتر و دسترسی به واکسنها گستردهتر باشد، امکان کنترل بیماریهای عفونی و کاهش پیامدهای آنها نیز بیشتر خواهد شد و آثار آن تنها به یک کودک یا یک خانواده محدود نمیماند.
واکسن را میتوان بخشی از مسیر طولانی پزشکی برای کاهش رنج و مرگ ناشی از بیماریهای عفونی دانست؛ مسیری که در آن پیشگیری جایگاه ویژهای پیدا کرده است. آموزش سیستم ایمنی پیش از مواجهه با بیماری، یکی از مهمترین مزیتهای این فناوری پزشکی است و تداوم توجه به واکسیناسیون میتواند نقش مؤثری در حفظ سلامت کودکان و کاهش بار بیماریهای قابل پیشگیری داشته باشد.
