به گزارش خبرگزاری مجله آرونو، کودک امروز، مخاطب آسانی برای تلویزیون نیست. او در جهانی بزرگ میشود که سرگرمیهایش دیگر محدود به شبکههای تلویزیونی نیست؛ بازیهای دیجیتال، شبکههای اجتماعی، سکوهای اینترنتی و انبوهی از محتوای تصویری، هر لحظه برای جلب توجه او رقابت میکنند. در چنین شرایطی، ساخت یک برنامه قرآنی برای کودکان تنها به معنای تولید یک برنامه تلویزیونی نیست، مسئله، پیدا کردن زبانی است که کودک با آن ارتباط برقرار کند.
«محفل ستارهها» از همین نقطه وارد میدان شد؛ برنامهای که تلاش کرد قرآن را نه در قالب یک کلاس درس، بلکه در ترکیب با استعداد، رقابت، شوخی، بازی و هیجان به کودکان معرفی کند.
اکنون فصل تازه این برنامه از شب گذشته همزمان با نخستین روز از ماه ربیعالاول روی آنتن شبکه سه سیما رفت تا تجربه فصلهای پیش را ادامه دهد؛ تجربهای که موافقان و منتقدان خودش را داشته است، اما یک ویژگی مهم درباره آن قابل انکار نیست، اینکه «محفل ستارهها» توانست بخشی از ادبیات و فضای خود را به بیرون از قاب تلویزیون ببرد.
وقتی تکیهکلامهای تلویزیونی وارد دنیای بچهها شد
برای یک برنامه کودک، شاید هیچ نشانهای روشنتر از این نباشد که کودکان دیالوگها و شوخیهای آن را در زندگی روزمره تکرار کنند. احسان مهدی، مجری ،بازیگر «محفل ستارهها»، درباره همین اتفاق در فصلهای گذشته گفته است که هر جا میرفتند، بچهها تکیهکلامهای برنامه را تکرار میکردند و حتی بعضی از شوخیهای او را با خودشان همراه کرده بودند؛ بازخوردی که به گفته او برای عوامل برنامه بسیار لذتبخش بوده است.
این واکنشها شاید در نگاه اول تنها نشانه محبوبیت یک برنامه سرگرمکننده باشد، اما برای یک برنامه قرآنی معنای مهمتری دارد؛ اینکه محتوایی با مضمون قرآنی توانسته در کنار عناصر سرگرمکننده در ذهن و زبان کودک باقی بماند. در واقع، «محفل ستارهها» تلاش کرده فاصلهای را که گاهی میان محتوای دینی و سلیقه مخاطب کودک وجود دارد با زبان سرگرمی کم کند.
تجربهای که از «محفل» به «محفل ستارهها» رسید
موفقیت «محفل» زمینهای شد تا ایده تولید نسخهای متناسب با کودکان و نوجوانان شکل بگیرد، اما در اینجا یک تفاوت اساسی وجود داشت؛ مخاطب کودک را نمیتوان با همان زبان مخاطب بزرگسال پای تلویزیون نشاند، کودک باید خودش را در قاب ببیند، به همین دلیل در «محفل ستارهها» کودکان و نوجوانان تنها تماشاگر نیستند؛ آنها شرکتکننده، استعداد، رقابتکننده و بخش اصلی روایت هستند.
این تغییر جایگاه اهمیت زیادی دارد. وقتی کودک همسنوسال خود را میبیند که در زمینه حفظ، تلاوت یا دیگر استعدادهای قرآنی روی صحنه قرار گرفته است، پیام برنامه از یک نصیحت به یک تجربه تبدیل میشود و شاید این همان نقطهای باشد که برنامه توانسته در آن موفق عمل کند.
قرآن نباید برای کودک شبیه کلاس درس باشد
زینب محمدی، پژوهشگر قرآنی و کارشناس رسانه به خبرنگار مجله آرونو میگوید: در ارزیابی این برنامه معتقد هستم، مهمترین ظرفیت «محفل ستارهها» در تغییر شکل رویارویی کودک با محتوای قرآنی است، یکی از مهمترین اتفاقاتی که چنین برنامهای میتواند رقم بزند، این است که قرآن را از یک محتوای تنها آموزشی و رسمی خارج کند و وارد فضای زیست کودک کند. وقتی کودک همسنوسال خودش را میبیند که قرآن میخواند، حفظ میکند و با اعتمادبهنفس درباره آن صحبت میکند، با یک الگوی واقعی روبهرو میشود.
محمدی با تأکید بر اینکه یک برنامه تلویزیونی به تنهایی نمیتواند فرهنگ قرآنی ایجاد کند، میافزاید: رسانه میتواند جرقه ایجاد کند. ممکن است کودکی بعد از دیدن برنامه کنجکاو شود، قرآن را باز کند، درباره یک آیه از والدینش سؤال کند یا حتی علاقهمند شود در کلاس قرآن شرکت کند. همین اتفاق از منظر رسانهای ارزشمند است.
به اعتقاد این پژوهشگر قرآنی، نقطه قوت چنین برنامههایی آنجاست که پیام دینی را در دل تجربه کودک قرار دهند، نه اینکه برنامه را به یک کلاس آموزشی تلویزیونی تبدیل کنند.
وی میگوید:کودک باید سرگرم شود، بخندد، هیجان داشته باشد و در همان حال با یک مفهوم قرآنی روبهرو شود. اگر پیام دینی بیش از اندازه مستقیم و شعاری ارائه شود، ممکن است مخاطب کودک خیلی زود فاصله بگیرد. رسانه موفق برای کودک، رسانهای است که پیام را در دل تجربه قرار دهد.
ذائقه کودک امروز مدام در حال تغییر است
«محفل ستارهها» هم همچون هر برنامه دیگری با نقاط قوت و ضعف روبهروست. مهمترین چالش چنین برنامهای، حفظ تعادل میان سرگرمی و محتوا است، اگر برنامه بیش از اندازه سرگرمکننده شود، ممکن است وجه قرآنی آن به حاشیه برود و اگر بیش از اندازه آموزشی و شعاری شود، احتمال از دست رفتن مخاطب کودک بالا میرود.
از سوی دیگر، کودک امروز با سرعت زیادی تغییر میکند. آنچه در گذشته برای او جذاب بوده، ممکن است امروز دیگر تازگی نداشته باشد، بنابراین تداوم موفقیت برنامه به این بستگی دارد که سازندگان بتوانند در هر فصل، زبان و فرم برنامه را متناسب با نسل جدید مخاطبان بازطراحی کنند.
محمدی نیز با اشاره به همین مسئله معتقد است موفقیت فصلهای قبلی نباید به معنای تکرار همان فرمول باشد:«کودک امروز هر سال تغییر میکند و رسانه هم باید همراه او تغییر کند. یکی از مهمترین خطرها برای چنین برنامهای این است که تصور کنیم همان فرمول موفق فصل قبل را میتوان همیشه تکرار کرد.»
به گزارش مجله آرونو، «محفل ستارهها» در فصل جدید، دوباره قرار است استعدادهای کودکان و نوجوانان را به قاب تلویزیون بیاورد، اما شاید مأموریت بزرگتر برنامه این باشد که به کودک نشان دهد قرآن میتواند بخشی از زندگی روزمره او باشد، نه موضوعی محدود به کلاس، مدرسه یا مناسبتهای مذهبی.
تجربه فصلهای گذشته، واکنش کودکان و سخنان عوامل برنامه نشان میدهد که این مسیر، ظرفیت ادامه دادن دارد، اکنون فصل تازه در شرایطی آغاز میشود که سازندگانش از یک سو باید سرمایه مخاطب فصلهای قبلی را حفظ کنند و از سوی دیگر با کودکی روبهرو هستند که هر روز انتخابهای رسانهای بیشتری پیش روی خود دارد.
در چنین رقابتی، «محفل ستارهها» اگر بتواند همان چیزی را حفظ کند که سازندگان این مجموعه از آن به عنوان «حال خوب» یاد میکنند و همزمان کیفیت محتوایی و جذابیت تصویری خود را ارتقا دهد، میتواند فراتر از یک برنامه مناسبتی یا سرگرمی به یک تجربه مؤثر در حوزه برنامهسازی قرآنی برای کودکان تبدیل شود.
