به گزارش خبرگزاری مجله آرونو، دنیای کودکان با بازی، ارتباط، کنجکاوی و کشف جهان اطراف شکل میگیرد و بسیاری از مهارتهای اجتماعی نیز در همین تعاملهای ساده و روزمره ساخته میشوند. نگاه کردن به چهره دیگران، پاسخ دادن به یک پرسش، شرکت در بازی گروهی، تقلید از رفتار همسالان و نشان دادن علاقه یا هیجان، همه بخشی از مسیر طبیعی رشد ارتباطی کودک هستند.
با این حال، مسیر رشد همه کودکان یکسان نیست و گاهی تفاوتهایی در شیوه ارتباط، بازی، گفتار یا رفتار آنها دیده میشود که نیازمند توجه بیشتری است. بعضی از این تفاوتها ممکن است گذرا و متناسب با ویژگیهای فردی کودک باشند، اما در مواردی میتوانند نشانهای از اختلال رشد باشند که شناسایی زودهنگام آن اهمیت زیادی دارد.
اختلال طیف اوتیسم از جمله اختلالاتی است که میتواند بر کیفیت ارتباط اجتماعی، شیوه تعامل با دیگران، گفتار و الگوهای رفتاری کودک اثر بگذارد. نکته مهم این است که اوتیسم تنها با دیر حرف زدن یا محدود بودن مهارتهای کلامی شناخته نمیشود و مجموعهای از نشانههای ارتباطی، رفتاری و اجتماعی در کنار یکدیگر باید مورد توجه قرار گیرند.
شناخت این نشانهها به معنای برچسب زدن به کودک یا تشخیص بیماری بر اساس یک رفتار منفرد نیست، بلکه میتواند به والدین کمک کند تفاوتهای رشدی فرزندشان را دقیقتر ببینند و در صورت وجود نگرانی، برای ارزیابی تخصصی بهموقع اقدام کنند؛ موضوعی که میتواند مسیر حمایت و توانبخشی کودک را نیز هموارتر کند.
اوتیسم چگونه خود را نشان میدهد؟ / از تماس چشمی محدود تا رفتارهای تکراری
افسانه کرباسی، فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان در گفتوگو با خبرنگار مجله آرونو با بیان اینکه کودکان حدود سه تا چهارسالگی، بهطور طبیعی به سمت تعامل با همسالان گرایش پیدا میکنند، بازیهای گروهی برای آنان جذاب میشود و از حضور در جمع کودکان دیگر لذت میبرند، اظهار کرد: این در حالی است که کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم تمایل کمتری به برقراری ارتباط با همسالان دارند.
وی افزود: بسیاری از آنها وارد بازیهای گروهی نمیشوند و حتی در محیطهای آموزشی و مدرسه نیز ممکن است در برقراری ارتباط با دیگر کودکان با دشواری روبهرو باشند و یکی دیگر از ویژگیهای مهم این کودکان، مشکلات ارتباط غیرکلامی است و تماس چشمی ضعیف یا محدود از نشانههای شناختهشده این اختلال بهشمار میرود.
فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه حتی در کودکانی که مهارت کلامی مناسبی دارند نیز ممکن است تماس چشمی، حالات چهره، استفاده از حرکات دست و بدن یا سایر ابزارهای غیرکلامی ارتباطی ضعیف باشد، تصریح کرد: در یک ارتباط طبیعی، افراد هنگام صحبت کردن از تغییر لحن صدا، حرکات دست، تغییرات چهره و سایر نشانههای غیرکلامی برای انتقال بهتر مفاهیم استفاده میکنند، اما کودکان مبتلا به اوتیسم بیشتر در استفاده از این ابزارها ضعف دارند و گفتار آنان ممکن است یکنواخت و خشک به نظر برسد.
بعضی علائم اوتیسم به رفتارها و علایق محدود و تکراری مربوط میشود
کرباسی با بیان اینکه علاوه بر مشکلات ارتباطی، دسته دیگری از علائم اوتیسم به رفتارها و علایق محدود و تکراری مربوط میشود، ادامه داد: این کودکان ممکن است رفتارهایی را مکرر و بدون هدف مشخص تکرار کنند، بهعنوان مثال بارها در یک مسیر رفت و آمد کنند، دستهای خود را به حالت بال زدن حرکت دهند، روی پنجه پا راه بروند یا ساعتها به مرتب کردن اشیا کنار یکدیگر مشغول شوند.
وی گفت: برخی کودکان نیز به اشیایی علاقه نشان میدهند که برای سایر کودکان جذابیت خاصی ندارد، بهعنوان مثال ممکن است به یک کلید، ظرف یا یک جسم خارجی ساده وابستگی شدید پیدا کنند و آن را همه جا با خود حمل کنند، همچنین بعضی رفتارهای تکراری همچون باز و بسته کردن مکرر در یخچال یا انجام مداوم فعالیت خاصی در آنها دیده میشود.
فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه در حوزه گفتار نیز گاهی الگوهای خاصی مشاهده میشود، اضافه کرد: یکی از این موارد اکولالیا یا تکرار طوطیوار کلمات و جملات است و بهعنوان مثال اگر از کودک سوال شود «اسمت چیه؟»، ممکن است به جای پاسخ دادن، همان عبارت «اسمت چیه؟» را تکرار کند. در این حالت کودک بدون درک کامل مفهوم جمله، فقط آنچه را شنیده است بازگو میکند و این تکرارها بدون هدف ارتباطی مشخص است و بخشی از الگوهای تکراری رفتاری محسوب میشود.
شناخت نشانههای اوتیسم بیش از آنکه برای ایجاد نگرانی در والدین باشد، با هدف افزایش دقت آنها نسبت به مسیر رشد کودک اهمیت دارد. هر کودک ویژگیها و سرعت رشد متفاوتی دارد و مشاهده یک رفتار بهتنهایی نمیتواند مبنای تشخیص یک اختلال رشدی قرار گیرد.
آنچه اهمیت دارد، تداوم و کنار هم قرار گرفتن الگوهایی است که میتوانند بر ارتباط اجتماعی، تعامل با دیگران، شیوه استفاده از زبان و نوع بازی و رفتار کودک اثر بگذارند. در چنین شرایطی، بررسی دقیق وضعیت کودک توسط متخصص میتواند مشخص کند که آیا تفاوت مشاهدهشده بخشی از روند طبیعی رشد است یا نیاز به ارزیابی و حمایت تخصصی دارد.
از سوی دیگر، توجه به نشانههای اولیه نباید با نگاه منفی یا برچسبزنی همراه شود. کودک مبتلا به اوتیسم پیش از هر چیز کودکی با تواناییها، علایق و ظرفیتهای منحصربهفرد است و شناخت درست نیازهای او میتواند به خانواده کمک کند شیوه ارتباط و حمایت مناسبتری را در پیش بگیرد.
آگاهی خانوادهها از نشانههای ارتباطی و رفتاری اوتیسم میتواند فاصله میان مشاهده یک نگرانی و دریافت کمک تخصصی را کوتاهتر کند و توجه بهموقع، ارزیابی حرفهای و حمایت متناسب با نیازهای هر کودک، مسیر رشد و کیفیت زندگی او و خانوادهاش را میتواند به شکل مؤثرتری همراهی کند.
