به گزارش خبرگزاری مجله آرونو، گسترش شبکه‌های اجتماعی، شیوه ارتباط و تعامل نسل‌های مختلف را تغییر داده است، آنگونه که نوجوانان فضای مجازی را بخشی جداناپذیر از زندگی روزمره خود تلقی می‌کنند و در مقابل، بسیاری از والدین نگران پیامدهای حضور فرزندانشان در این محیط هستند و می‌کوشند با محدود کردن زمان استفاده از تلفن همراه یا نظارت بر فعالیت‌های آن‌ها، فرزندشان را از آسیب‌های احتمالی دور نگه دارند.
این تفاوت نگرش، گاهی به اختلاف و کاهش اعتماد میان اعضای خانواده منجر می‌شود. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان میان استقلال نوجوانان و مسئولیت والدین برای مراقبت از فرزندان تعادل برقرار کرد؟ پاسخ به این پرسش، بیش از محدودیت‌های سخت‌گیرانه، به شناخت دنیای رسانه‌ای نوجوانان، ارتقای سواد رسانه‌ای والدین و شکل‌گیری گفت‌وگویی مستمر در خانواده نیاز دارد و مدارس نیز می‌توانند با آموزش مهارت‌های رسانه‌ای، زمینه این همراهی را تقویت کنند.
والدین و مدارس؛ دو ستون اصلی تربیت رسانه‌ای فرزندان
مهنور گیتی‌فر، استاد دانشگاه و فعال حوزه رسانه و ارتباطات در گفت‌وگو با خبرنگار مجله آرونو با تاکید بر ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای، نظارت متعادل بر فعالیت نوجوانان و تقویت اعتماد متقابل میان والدین و فرزندان می‌گوید: با توجه به گسترش روزافزون فضای مجازی و رسانه‌ها، تربیت رسانه‌ای و افزایش آگاهی دانش‌آموزان و والدین نیز باید متناسب با این تحولات توسعه پیدا کند و اطلاعات به‌روز در اختیار خانواده‌ها قرار گیرد.
وی می‌افزاید: در دوره متوسطه مدارس، کتابی با عنوان «آموزش سواد رسانه‌ای» تدوین شده است، اما این کتاب از نظر محتوای سواد رسانه‌ای کامل نیست و در برخی مدارس نیز تدریس آن به‌صورت منسجم و مطلوب انجام نمی‌شود؛ ازاین‌رو، والدین باید از مدارس مطالبه کنند تا برنامه‌هایی همچون جلسات آموزشی و دوره‌های ارتقای سواد رسانه‌ای برای دانش‌آموزان و خانواده‌ها طراحی و اجرا شود.
این فعال حوزه رسانه و ارتباطات عنوان می‌کند: خانواده‌ها و معلمان می‌توانند با تهیه و استفاده از منابع آموزشی مختلف از جمله کتاب‌ها، ویدئوها و فایل‌های صوتی، دانش رسانه‌ای خود را افزایش دهند و این منابع را با دیگر والدین و معلمان به اشتراک بگذارند.
گیتی‌فر ادامه می‌دهد: هنگامی که والدین و معلمان با افزایش دانش و آگاهی خود بتوانند بر اطرافیان تأثیر بگذارند، به‌تدریج حساسیت و توجه عمومی نسبت به سواد رسانه‌ای افزایش پیدا می‌کند و این روند می‌تواند گامی مؤثر در ارتقای آگاهی جامعه باشد.
نظارت متعادل؛ راهکار مدیریت حضور نوجوانان در فضای مجازی
وی با اشاره به ضرورت مدیریت استفاده نوجوانان از شبکه‌های اجتماعی خاطرنشان می‌کند: برخی والدین در رویارویی با حضور فرزندانشان در فضای مجازی دچار افراط یا تفریط می‌شوند و کمتر می‌توانند حد اعتدال را رعایت کنند؛ درحالی‌که نه محروم کردن کامل نوجوانان از فضای رسانه‌ای راهکار مناسبی است و نه می‌توان بدون هیچ محدودیتی، آزادی کامل در اختیار آن‌ها قرار داد.
این استاد دانشگاه تصریح می‌کند: والدین باید ضمن نظارت کافی بر فعالیت فرزندان، تلاش کنند حضور آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی به افزایش دانش، یادگیری مهارت‌های جدید و استفاده مفید از امکانات این فضا منجر شود.
گیتی‌فر تأکید می‌کند: ایجاد حساسیت بیش از اندازه نسبت به استفاده نوجوانان از فضای مجازی ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد و به افزایش حساسیت یا لجبازی آن‌ها منجر شود، بنابراین بهتر است والدین به‌جای تمرکز صرف بر کاهش مدت‌زمان استفاده از شبکه‌های اجتماعی، محتواهای مفید و فعالیت‌های سازنده نوجوانان را تقویت کنند.
وی می‌گوید: برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی باید اهداف مشخص و حدود معینی در نظر گرفته شود تا نوجوان بداند با چه هدفی وارد این فضا می‌شود و چگونه می‌تواند از امکانات آن بهره ببرد؛ برقراری ارتباط با دوستان، کسب مهارت‌های جدید و دسترسی به اخبار و اطلاعات از جمله کاربردهای مفید این شبکه‌هاست.
تعیین زمان و هدف مشخص برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی
این فعال حوزه رسانه و ارتباطات تصریح می‌کند: زمانی می‌توان استفاده از شبکه‌های اجتماعی را مفید دانست که این حضور به یادگیری مهارت‌های جدید، پیشرفت تحصیلی، کسب علم یا افزایش آگاهی منجر شود، بنابراین لازم است والدین برای استفاده فرزندان از این فضا، برنامه‌ای هدفمند داشته باشند.
گیتی‌فر ادامه می‌دهد: تعیین زمانی مشخص در طول روز برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به مدیریت بهتر این فعالیت کمک کند، البته این قاعده باید متناسب با نیاز اعضای خانواده تنظیم شود و والدین نیز در عمل به چارچوب‌های تعیین‌شده پایبند باشند.
وی خاطرنشان می‌کند: والدین می‌توانند با تعامل دوسویه با فرزندان، محتواهای مفید و جذاب فضای مجازی را به یکدیگر معرفی کنند و زمینه آشنایی نوجوانان با منابع معتبر و محتوای آموزشی را فراهم آورند؛ چنین رویکردی می‌تواند به‌جای ایجاد تقابل میان والدین و فرزندان، زمینه همراهی و اعتماد متقابل را تقویت کند.
آموزش حفظ حریم خصوصی به نوجوانان ضروری است
این استاد دانشگاه با تأکید بر اهمیت آموزش امنیت و حریم خصوصی در فضای مجازی اظهار می‌کند: نوجوانان باید بیاموزند از انتشار اطلاعات شخصی خودداری کنند و نسبت به پیامدهای به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی آگاه باشند، چراکه بی‌توجهی به حریم خصوصی می‌تواند امنیت و زندگی مجازی و حتی زندگی واقعی آن‌ها را به خطر بیندازد.
گیتی‌فر ادامه می‌دهد: آموزش این مهارت‌ها باید در کنار نظارت والدین و گفت‌وگوی مستمر با نوجوانان انجام شود تا آن‌ها بتوانند با شناخت بیشتری در فضای مجازی فعالیت کنند و مسئولیت رفتارهای خود را بپذیرند.
وی می‌گوید: والدین و فرزندان می‌توانند در فضایی تعاملی، میزان پیشرفت نوجوان را بررسی کنند و بسنجند که استفاده از شبکه‌های اجتماعی تا چه اندازه به افزایش دانش، یادگیری مهارت و دستیابی به اهداف او کمک کرده است؛ چنین ارزیابی می‌تواند به اصلاح عادت‌های رسانه‌ای و تقویت استفاده هدفمند از فضای مجازی منجر شود.
از کنترل تا اعتماد
به گزارش مجله آرونو، مدیریت حضور نوجوانان در فضای مجازی، بیش از هر چیز به شناخت متقابل و همراهی آگاهانه نیاز دارد و محدودیت‌های افراطی و نظارت بدون گفت‌وگو ممکن است فاصله والدین و فرزندان را بیشتر کند؛ همان‌طور که رهاکردن نوجوانان بدون آموزش و راهنمایی نیز نمی‌تواند پاسخگوی نگرانی‌های خانواده باشد.
ارتقای سواد رسانه‌ای، تعیین چارچوب‌های متناسب با نیاز نوجوانان و گفت‌وگوی مستمر میان اعضای خانواده می‌تواند به تقویت اعتماد و مسئولیت‌پذیری کمک کند. در این مسیر، والدین و مدارس با همکاری یکدیگر می‌توانند نوجوانان را برای استفاده آگاهانه و ایمن از فناوری آماده کنند؛ زیرا هدف نهایی، دور نگه‌داشتن آن‌ها از دنیای دیجیتال نیست، بلکه توانمندکردنشان برای حضور مسئولانه در این فضا است.
