به گزارش خبرگزاری مجله آرونو، کلیهها دو عضو حیاتی در بدن انسان هستند که نقش تصفیهخانه خون را ایفا میکنند. این ارگانها با دقت و ظرافت تمام، ضایعات و سموم اضافی خون را فیلتر و از طریق ادرار از بدن دفع میکنند و علاوه بر تصفیه خون، کلیهها در تنظیم فشار خون، تولید گلبولهای قرمز و حفظ تعادل مواد معدنی و مایعات بدن نقش اساسی دارند. مراقبت از این اعضای ارزشمند امری ضروری است، زیرا آسیب به آنها میتواند عملکرد کل بدن را مختل کرده و منجر به بیماریهای خطرناکی شود که گاهی برگشتناپذیر هستند.
بیماریهای کلیوی اغلب قاتل خاموش نامیده میشوند، زیرا در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارند و به آرامی پیشرفت میکنند. یکی از شایعترین نشانههای اختلال عملکرد کلیه، تغییر در دفع ادرار مانند افزایش یا کاهش شدید حجم ادرار، تکرر ادرار در شب، یا تغییر رنگ است، همچنین وجود تورم در دستها، پاها، قفسه سینه یا صورت میتواند نشانهای از ناتوانی کلیهها در دفع آب اضافی بدن باشد و خستگی مزمن و ضعف شدید نیز به دلیل تجمع سموم و کمخونی ناشی از کاهش عملکرد کلیه رخ میدهد.
سنگ کلیه یکی از دردناکترین و شایعترین مشکلات دستگاه ادراری است که زمانی تشکیل میشود که مواد معدنی و نمکهای موجود در ادرار به بلورهای سخت تبدیل شوند. این سنگها میتوانند به اندازه یک دانه شن ریز یا به اندازه یک توپ گلف بزرگ باشند. علائم سنگ کلیه به طور معمول شامل درد شدید و ناگهانی در پهلوها یا کمر، دردی که به ناحیه زیر شکم و کشاله ران تیر میکشد، است. درد ممکن است به صورت موجی درآید و با حرکت شدت یابد و سایر علائم شامل ادرار خونی، حالت تهوع و استفراغ و تکرر ادرار با حجم کم است.
سبک زندگی نقش تعیینکنندهای در سلامت کلیهها دارد. یکی از مهمترین عوامل حفظ سلامت این ارگانها، نوشیدن مقدار کافی آب است. آب باعث رقیق شدن ادرار میشود و از تجمع مواد معدنی که باعث تشکیل سنگ میشوند، جلوگیری میکند. کمآبی بدن فشار زیادی به کلیهها وارد میکند و زمینهساز سنگ و عفونت میشود و متخصصان توصیه میکنند که روزانه حدود هشت لیوان آب بنوشید، البته این مقدار بسته به شرایط آب و هوایی و سطح فعالیت بدنی میتواند متغیر باشد.
سنگ کلیه چرا ایجاد میشود؟ / بسیاری از سنگهای کلیه ممکن است سالها درون کلیه باقی بماند
پیمان صالحی، بورد تخصصی جراحی کلیه و مجاری اداری و ناباروری با بیان اینکه سنگ کلیه ذرات سخت و رسوبشدهای است که درون بافت کلیه شکل میگیرند و میتوانند آغازگر دردهای شدید و ناخوشیهای فراوان برای فرد شوند، به خبرنگار مجله آرونو میگوید: این عارضه که یکی از بیماریهای شایع محسوب میشود، زمانی رخ میدهد که مواد معدنی و املاح موجود در ادرار به دلیل غلظت بالا، فرصت رسوب کردن پیدا و به تدریج تبدیل به ذرات سفت میشود و اگرچه این سنگها ممکن است در مراحل اولیه کوچک باشند، اما میتوانند رشد و فضاهای توخالی درون کلیه را پر کنند.
وی با بیان اینکه بسیاری از سنگهای کلیه ممکن است سالها درون کلیه باقی بمانند و بدون هیچ علامت خاصی زندگی فرد را تحت تأثیر قرار ندهند، میافزاید: در واقع تا زمانی که سنگ ثابت است و حرکتی نمیکند، بیمار متوجه وجود آن نخواهد شد و این وضعیت سنگ بیعلامت نام دارد و فرد به طور معمول به صورت تصادفی در معاینات پزشکی متوجه آن میشود.
بورد تخصصی جراحی کلیه و مجاری اداری و ناباروری تصریح میکند: حرکت سنگ کلیه و ورود آن به میزنای آغازگر فاز دردناک این بیماری است، اگر سنگ در این مسیر باریک گیر کند، میتواند جریان طبیعی ادرار را مسدود و انسداد ایجاد کند و این انسداد باعث میشود که فشار در کلیه بالا رود و فرد دردهای بسیار شدیدی را در پهلو و ناحیه کمر تجربه کند که گاهی این درد به زیر شکم نیز میکشد و تحمل آن برای بیمار بسیار دشوار است.
سنگ کلیه چه علائمی دارد؟ / عوامل متعددی در تشکیل سنگهای کلیه نقش دارد
صالحی با بیان اینکه علاوه بر دردهای شدید پهلویی و کمری، جابهجا شدن سنگ کلیه با علائم هشداردهنده دیگری نیز همراه است که وضعیت بیمار را پیچیدهتر میکند، ادامه میدهد: تغییر رنگ ادرار به صورتی، قرمز یا قهوهای نشانهای از وجود خون در ادرار است که ناشی از زخم شدن دیوارههای مجاری ادراری توسط لبههای تیز سنگ است، همچنین بیمار ممکن است دچار سوزش هنگام دفع ادرار، تکرر، بدبو شدن و کاهش حجم خروجی ادرار شود که نشاندهنده درگیری سیستم ادراری و تحریک آن توسط سنگ است.
وی با بیان اینکه در مواردی که سنگ کلیه باعث ایجاد انسداد طولانیمدت شود یا زمینه عفونی ایجاد شود، علائم سیستمیک و عمومیتری نیز بروز میکند، میگوید: وجود تب و لرز در کنار درد کلیه، هشداری جدی در مورد عفونت ادراری است که نیاز به درمان فوری دارد، همچنین فشار و درد ناشی از حرکت سنگ میتواند سیستم گوارشی را تحت تأثیر قرار دهد و باعث ایجاد علائمی مانند تهوع و استفراغ شود که بیماری را برای فرد بسیار فرساینده میکند.
بورد تخصصی جراحی کلیه و مجاری اداری و ناباروری با بیان اینکه عوامل متعددی در تشکیل سنگهای کلیه نقش دارند که بعضی از آنها به مشکلات آناتومیک و بعضی دیگر به اختلالات داخلی بدن مربوط هستند، اضافه میکند: بیماریهایی مانند هیپرپاراتیروئیدیسم، نفروکلسیوز و بعضی اختلالات گوارشی، متابولیسم بدن را به سمت تشکیل سنگ سوق میدهند و علاوه بر اینها، عفونتها، مصرف بعضی داروها و اختلالات ژنتیکی که منجر به تشکیل سنگهای سیستین و گزانتین میشوند، نیز از دیگر عوامل مهم در پیدایش این عارضه دردناک به شمار میرود.
اصلیترین راهکارهای درمان و پیشگیری از سنگ کلیه چیست؟
بهنام یوسفیان، پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه از نظر طب سنتی، سنگ کلیه ناشی از غلبه سردی و خشکی در بدن و همچنین تجمع اخلاط فاسد در مجاری ادراری دانسته میشود، به خبرنگار مجله آرونو میگوید: یکی از اصلیترین راهکارهای درمان و پیشگیری، اصلاح مزاج و گرم کردن بدن از درون است. مصرف غذاهای گرم و تر مانند خرما، انجیر و انار ترش که طبیعت گرمی دارند، میتواند به دفع سنگها و جلوگیری از رسوب مجدد کمک کند، همچنین پرهیز جدی از مصرف غذاهای سرد و خشک مانند ماست، پنیر خیلی شور، ترشیجات و غذاهای کنسروی که باعث افزایش سردی کبد و کلیه میشوند، برای این افراد ضروری است.
وی با بیان اینکه برای کاهش درد و تسکین علائم ناشی از حرکت سنگ در مجاری ادراری، استفاده از کمپرس گرم و بخور دادن ناحیه کمر و پهلو بسیار توصیه شده است، میافزاید: قرار دادن کیسه آب داغ یا حوله گرم روی محل درد باعث شل شدن عضلات، کاهش اسپاسم و تسهیل حرکت سنگ به سمت بیرون میشود، همچنین دمنوشهای گیاهی با طبیعت گرم و ضداسپاسم مانند دمنوش بادرنجبویه، آویشن یا گل سرخ میتوانند آرامشبخش باشند و درد و اضطراب ناشی از بیماری را به شدت کاهش دهند.
پزشک و متخصص طب سنتی با اشاره به اینکه مصرف مایعات گرم و طبیعی یکی از ارکان اصلی درمان سنگ کلیه در طب سنتی است، تصریح میکند: نوشیدن آب جوشیده سرد شده یا آبهای معدنی گرم به مقدار فراوان باعث شستوشوی مجاری ادراری و دفع رسوبات میشود، به ویژه نوشیدن عرقیات گیاهی مانند عرق کاسنی، خاکشیر، شاهتره و عرق ختمی که خاصیت تصفیهکننده خون و شکستن سنگ دارند، بسیار مؤثر است. ترکیب عرق کاسنی و خاکشیر با کمی عسل، نه تنها کلیهها را پاکسازی میکند، بلکه التهاب و سوزش را نیز به طرز چشمگیری کاهش میدهد.
گیاهان دارویی سنگشکن طب سنتی / کلیهها در ساعات خاصی از شب نیاز به استراحت و بازسازی دارد
یوسفیان با اشاره به اینکه گیاهان دارویی خاصی در طب سنتی به عنوان سنگشکن شناخته میشوند که مصرف مداوم آنها میتواند به خرد شدن و دفع سنگهای کوچک کمک کند، ادامه میدهد: از جمله این گیاهان میتوان به مغز پسته اشاره کرد که خوردن آن با عسل برای خرد شدن سنگ کلیه بسیار موثر است، همچنین دمنوش گل مغربی، تخم گشنیز و خاکشیر به دلیل داشتن خاصیت مدر، برای افراد درگیر سنگ کلیه مفید است.
وی با بیان اینکه تغییر سبک زندگی و مدیریت استرس نیز بخشی از توصیههای حکمای طب سنتی برای پیشگیری از بازگشت سنگ کلیه است، میگوید: نداشتن تحرک و نشستنهای طولانی باعث کند شدن جریان خون و تجمع مواد زائد در بدن میشود، بنابراین ورزشهای ملایم و پیادهروی برای بهبود گردش خون و متابولیسم بدن ضروری است، همچنین نگه داشتن ادرار برای مدت طولانی ممنوع است، زیرا باعث غلیظ شدن ادرار و فرصت رسوب کردن املاح میشود.
پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه رعایت بهداشت خواب و پرهیز از بیداریهای طولانی در شب برای حفظ سلامت کلیهها بسیار مهم است، اضافه میکند: کلیهها در ساعات خاصی از شب نیاز به استراحت و بازسازی دارند و خوابیدن زود و پرهیز از مصرف غذاهای سنگین در شب، باعث میشود که بدن فرصت کافی برای دفع سموم و اصلاح اخلاط داشته باشد، همچنین مصرف غذاهای فیبردار مانند سبزیجات تازه به دلیل تنظیم سیستم گوارش و کمک به دفع مواد زائد، نقش غیرقابل انکاری در پیشگیری از تشکیل سنگهای جدید دارد.
تغذیه نامناسب یکی دیگر از عوامل اصلی تهدیدکننده سلامت کلیهها است و مصرف بیش از حد نمک (سدیم) باعث افزایش فشار خون میشود که یکی از دلایل اصلی نارسایی کلیوی است، همچنین مصرف زیاد پروتئینهای حیوانی میتواند بار اسیدی ادرار را افزایش دهد و خطر تشکیل سنگ کلیه را بالا ببرد. مصرف قندهای افزوده و غذاهای فراوری شده نیز با افزایش خطر دیابت و چاقی، که از عوامل اصلی بیماری کلیوی هستند، مرتبط هستند و یک رژیم غذایی متعادل سرشار از سبزیجات، میوهها و غلات کامل، بهترین محافظ برای کلیهها است.
فعالیت بدنی و کنترل وزن نیز تأثیر مستقیمی بر سلامت کلیهها دارند و چاقی و اضافه وزن خطر ابتلا به دیابت و فشار خون بالا را افزایش میدهد که دو عامل اصلی بیماری مزمن کلیه هستند. ورزش منظم به کاهش فشار خون و بهبود حساسیت به انسولین کمک میکند و در نتیجه فشار از روی کلیهها برداشته میشود، همچنین سیگار کشیدن آسیب جدی به عروق خونی کلیه وارد میکند و جریان خون را به این ارگانها کاهش میدهد، از همین رو ترک سیگار یکی از بهترین کارهایی است که میتوان برای محافظت از کلیهها انجام داد.
پیشگیری از بیماریهای زمینهای مانند دیابت و فشار خون بالا، کلید اصلی جلوگیری از نارسایی کلیوی است، این دو بیماری در صورت کنترل نشدن، به آرامی و به صورت خاموش به بافتهای کلیه آسیب میزنند، بنابراین کنترل منظم قند خون، فشار خون و چربی خون از طریق دارو و تغییر سبک زندگی، حیاتی است، همچنین مصرف خودسرانه داروها، به ویژه مسکنهای رایج مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، میتواند باعث آسیب مزمن به کلیهها شود و باید همیشه تحت نظر پزشک مصرف شوند.
انجام چکاپها و آزمایشهای دورهای برای ارزیابی عملکرد کلیهها بسیار مهم است، به ویژه برای افرادی که سابقه خانوادگی بیماری کلیوی دارند یا در معرض عوامل خطر قرار دارند. تشخیص زودهنگام کاهش عملکرد کلیه میتواند روند پیشرفت بیماری را کند و از رسیدن به مراحل نهایی نارسایی کلیه جلوگیری کند. توجه به علائم هشداردهنده، تغییر سبک زندگی سالم و مشاوره با پزشک، راهکارهایی هستند که میتوانند عمر کلیهها را طولانیتر کنند و کیفیت زندگی را افزایش دهند.
