به گزارش خبرگزاری مجله آرونو، انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ تنها جابهجایی قدرت سیاسی نبود، بلکه آغاز یک تحول همهجانبه در نگاه به انسان، جامعه و حکمرانی بهشمار میرفت. یکی از اصلیترین اهداف انقلاب، تحقق عدالت اجتماعی، رفع محرومیت، گسترش خدمات عمومی و صیانت از کرامت انسانی بود؛ اهدافی که تحقق آنها نیازمند بازسازی عمیق ساختارهای سلامت، آموزش، حقوق، امنیت، رفاه و فرهنگ اجتماعی بود.
اکنون پس از گذشت بیش از چهار دهه، بررسی دستاوردهای انقلاب در حوزههای مختلف اجتماعی و خدمات عمومی، تصویری روشنتر از مسیر طیشده و تغییرات بنیادینی که در زندگی مردم رخ داده است ارائه میدهد و این گزارش، نگاهی جامع و تحلیلی به مهمترین دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزههای سلامت و بهداشت، محیط زیست، حقوقی و قضایی، آموزش و پرورش، نیروی انتظامی، زنان و خانواده و حوزه اجتماعی دارد.
دستاوردهای حوزه سلامت و بهداشت
سلامت بهمثابه حق عمومی
پیش از انقلاب اسلامی، نظام سلامت ایران ساختاری نابرابر، متمرکز و طبقاتی داشت. خدمات درمانی بیشتر در شهرهای بزرگ متمرکز بود و بخش وسیعی از جمعیت روستایی و مناطق محروم، دسترسی مؤثری به پزشک، دارو و خدمات بهداشتی نداشتند. این وضعیت موجب شیوع بیماریهای واگیردار، مرگومیر بالای نوزادان و مادران و پایین بودن امید به زندگی شده بود.
پس از انقلاب، سلامت بهعنوان یک حق همگانی تعریف شد. توسعه شبکه بهداشت و درمان، ایجاد خانههای بهداشت روستایی، تربیت بهورزان بومی و گسترش واکسیناسیون همگانی، تحولی بنیادین در سلامت عمومی ایجاد کرد. کاهش چشمگیر مرگومیر نوزادان و کودکان، یکی از مهمترین عوامل افزایش امید به زندگی در ایران بود.
از سوی دیگر، خودکفایی در تولید دارو، بهویژه داروهای حیاتی، بیماران خاص و داروهای پیشرفته، یکی از دستاوردهای راهبردی انقلاب در حوزه سلامت محسوب میشود. این خودکفایی نهتنها هزینههای درمان را کاهش داد، بلکه در شرایط تحریم و بحران، امنیت دارویی کشور را تضمین کرد. گسترش پوشش بیمههای درمانی و دسترسی عادلانهتر اقشار کمدرآمد به خدمات پزشکی، سلامت را از یک امتیاز طبقاتی، به یک خدمت عمومی تبدیل کرد.
دستاوردهای حوزه محیط زیست
از بیتوجهی ساختاری تا سیاستگذاری پایدار
محیط زیست در سالهای پیش از انقلاب، جایگاه روشنی در سیاستگذاریها نداشت و توسعه بدون ملاحظه ظرفیتهای طبیعی انجام میشد. پس از انقلاب، بهتدریج نگاه به محیط زیست تغییر کرد و حفاظت از منابع طبیعی، بهعنوان بخشی از حقوق نسلهای آینده مطرح شد.
گسترش مناطق حفاظتشده، پارکهای ملی و افزایش قوانین زیستمحیطی، از نخستین اقدامات ساختاری در این حوزه بود. پروژههای آبخیزداری، مقابله با بیابانزایی و حفاظت از جنگلها و مراتع، نقش مهمی در کاهش تخریب منابع طبیعی ایفا کردند.
یکی از ملموسترین دستاوردها در این حوزه، دسترسی گسترده به آب آشامیدنی سالم در شهرها و روستاها است. توسعه شبکههای آبرسانی و احداث تصفیهخانهها، نهتنها سلامت عمومی را ارتقا داد، بلکه عدالت اجتماعی را نیز تقویت کرد.
توسعه انرژیهای تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی و بادی، گامی مهم در مسیر کاهش آلودگی، تنوعبخشی به سبد انرژی و حرکت بهسوی توسعه پایدار بهشمار میرود و بومیسازی فناوریهای انرژی پاک و نقش شرکتهای دانشبنیان، نشاندهنده تغییر رویکرد کشور از مصرفمحوری به آیندهنگری زیستمحیطی است.
دستاوردهای حقوقی و قضایی
عدالت بهجای وابستگی و تبعیض
نظام قضایی پیش از انقلاب، وابسته، متمرکز و دور از دسترس عموم مردم بود. پس از انقلاب اسلامی، عدالتخواهی به یکی از اصول بنیادین نظام تبدیل شد و قانون اساسی، استقلال قوه قضاییه و احقاق حقوق عامه را تضمین کرد.
اسلامیسازی و بومیسازی قوانین، باعث شد نظام حقوقی کشور با باورها و فرهنگ جامعه همخوانتر شود. گسترش دادگستریها در سراسر کشور، ایجاد دادگاههای تخصصی مانند دادگاه خانواده و اطفال و توسعه نهادهای حل اختلاف، دسترسی عمومی مردم به عدالت را افزایش داد.
حمایت حقوقی از اقشار آسیبپذیر، ورود قوه قضاییه به موضوع حقوق عامه و مبارزه با فساد، از تحولات مهمی است که نقش دستگاه قضا را از یک نهاد رسیدگیکننده، به نهادی عدالتمحور و اجتماعی ارتقا داده است.
دستاوردهای آموزش و پرورش
آموزش بهعنوان پیشران توسعه انسانی
آموزش یکی از اصلیترین عرصههای تحقق عدالت اجتماعی پس از انقلاب بوده است. نهضت سوادآموزی، میلیونها نفر را از بیسوادی نجات داد و گسترش مدارس در مناطق روستایی و محروم، فرصت برابر آموزشی را برای اقشار مختلف فراهم کرد.
افزایش نرخ باسوادی، توسعه آموزش متوسطه، رشد آموزشهای فنیوحرفهای و دسترسی گستردهتر به دانشگاهها، سرمایه انسانی کشور را بهطور چشمگیری تقویت کرد. امروز دانشآموزان و دانشجویان ایرانی در عرصههای علمی، پژوهشی و مهارتی، حضوری فعال و رقابتی دارند.
دستاوردهای نیروی انتظامی و امنیت اجتماعی
امنیت بهمثابه بستر توسعه
امنیت اجتماعی، یکی از پیشنیازهای اساسی توسعه پایدار است. پس از انقلاب، نیروی انتظامی با ساختاری منسجم و رویکرد مردمیتر، نقش مهمی در تأمین امنیت شهری و روستایی ایفا کرده است.
مبارزه با جرایم سازمانیافته، قاچاق، ارتقای پلیس تخصصی و حرکت بهسوی پلیس هوشمند، از جمله تحولات این حوزه است و افزایش احساس امنیت عمومی، زمینهساز رشد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه شده است.
دستاوردهای حوزه زنان و خانواده
تلفیق کرامت، هویت و حضور اجتماعی
انقلاب اسلامی، الگوی جدیدی از نقش زن در جامعه ارائه داد؛ الگویی که همزمان بر کرامت انسانی، نقش خانوادگی و حضور اجتماعی تأکید دارد. افزایش چشمگیر تحصیلات زنان، رشد حضور آنان در عرصههای علمی، پزشکی، آموزشی و اجتماعی، از مهمترین تحولات این حوزه است.
حمایت قانونی از مادران، زنان سرپرست خانوار و سیاستهای تقویت خانواده، تلاش کرده است میان توسعه اجتماعی و حفظ نهاد خانواده توازن برقرار کند و این رویکرد، زن را از حاشیهنشینی تاریخی خارج و به کنشگری مؤثر در جامعه تبدیل کرده است.
دستاوردهای حوزه اجتماعی و رفاه عمومی
عدالت اجتماعی در عمل
یکی از برجستهترین دستاوردهای انقلاب اسلامی، نهادینهسازی حمایت از اقشار آسیبپذیر است. ایجاد نهادهایی مانند کمیته امداد و سازمان بهزیستی، پوشش حمایتی گستردهای برای میلیونها نفر فراهم کرده است.
حمایت معیشتی، توانمندسازی اقتصادی، توسعه خدمات آموزشی و بهداشتی در مناطق محروم، موجب کاهش فقر مطلق و افزایش انسجام اجتماعی شده است و این سیاستها، نگاه را به رویکردی توانمندساز و پایدار تغییر داده است.
سرمایهای برای آینده و مبنایی برای ادامه مسیر عدالتمحور، مردمی و مستقل انقلاب اسلامی
دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزههای سلامت، آموزش، محیط زیست، حقوق، امنیت، زنان و رفاه اجتماعی، نشاندهنده یک تحول تدریجی، اما عمیق در ساختارهای خدمات عمومی و اجتماعی کشور است و مقایسه وضعیت کنونی با دوران پیش از انقلاب نشان میدهد که ایران در بسیاری از شاخصهای انسانی، اجتماعی و توسعهای، مسیر رو به رشدی را طی کرده است و این دستاوردها سرمایهای برای آینده و مبنایی برای ادامه مسیر عدالتمحور، مردمی و مستقل انقلاب اسلامی محسوب میشوند.
